Araştırmacı Ahmet Alidedeoğlu'nun paylaşımına göre “Dedelerimiz hangi köyde, kaç hane olarak yaşıyordu?” sorusunun cevabını arayan Kargılılar için yol gösterici bir çalışma ortaya çıktı. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi’nde bulunan nüfus defterleri üzerinde yapılan incelemeyle, ilçe ve çevresindeki yerleşimlerin kayıtları tek bir başvuru listesinde bir araya getirildi.

Osmanlı’da modern anlamdaki ilk genel nüfus sayımı 1831'de, II. Mahmud döneminde yapılmıştı. Bu dönemin nüfus defterlerinde genellikle yalnızca erkek nüfus kayıt altına alınıyordu. Hazırlanan fihrist de defterlerdeki hane ve erkek sayılarını esas alıyor.
Defter, sayfa, köy: Hepsi aynı satırda
Fihriste Kargı’nın yanı sıra Taşköprü, Oğuz, Hacıhamza ve Boyabad kazalarının defterlerinde geçen ilgili yerleşimler de dahil edildi. Böylece çalışma, 5 tarihî kaza ve 6 farklı defterden toplam 60 köy ve mahalle kaydını kapsıyor.
Listenin her satırında yerleşimin bağlı olduğu tarihî kaza, defter numarası, sayfa numarası, köy ya da mahalle adı ile kayıtlı hane ve erkek sayısı gösteriliyor. Kayıtlar her kazada defterdeki sayfa sırasına göre dizildiği için araştırmacı, aradığı belgeye kısa yoldan ulaşabiliyor.
Merkezde üç mahalle, 216 hane
Listenin ilk ve en kalabalık bölümü, BOA NFS.d.1866 numaralı defterdeki Kargı kayıtlarından oluşuyor. Bölüm, kaza merkezindeki üç mahalleyle açılıyor:
İmambeğ Mahallesi: 90 hane, 271 erkek
Orta Mahalle: 48 hane, 198 erkek
Mahirhatun Mahallesi: 78 hane, 291 erkek

Üç mahallenin toplamı 216 hane ve 760 erkeğe ulaşıyor. Merkezi; Haynaz, Çakırlar, Yağcılar, Pelidözü, Başpınar, Göl, Kasımlar, Bağözü, Çaykışla, Köprübaşı, Saraycık, Sinanözü, Maksudlu, Akkaya ve Karapürçek gibi köyler izliyor. Kargı bölümünde mahallelerle birlikte 36 kayıt bulunuyor.
Komşu kazaların defterlerinde de iz var
Kargı çevresindeki bazı yerleşimlerin kayıtları ise başka kazaların defterlerinde yer alıyor. Fihristte bu kayıtlar da şöyle sıralanıyor:
Taşköprü (BOA NFS.d.956): Başköy, Seraclar, Beyaslı
Oğuz (BOA NFS.d.1891): Kışla, Oğuz, Bademce, Pelitçik, Arık
Hacıhamza (BOA NFS.d.1933 ve NFS.d.1934): Hacıhamza Derbendi, Güney, Sekü, Obruk, Baldıran, Kavakçayı, Sakızçayı, Mandıra, İnceçayı (9 kayıt)
Boyabad (BOA NFS.d.851): Gölet, Çebni/Çetmi, Gölet Dere, Kara Osmanlı, Koyunkıran, Alioğlu, Vahşili/Çobankaya

Bu tablo, bölgede köy ya da aile araştırması yapanların yalnızca Kargı defterine bakmakla yetinmemesi, komşu kazaların defterlerini de taraması gerektiğini ortaya koyuyor.
Eski adlar yeni adlarla eşleştirildi
Çalışmanın pratik faydalarından biri de bazı köylerin eski ve bugünkü adlarının yan yana verilmesi. Runkuş’un Yeşilköy, Aşağımora’nın Uzunyurt, Tekkenişin’in Gökçedoğan, Eğzen’in Demirören, Vahşili’nin ise Çobankaya olarak eşleştirilmesi, ad değişikliği yaşamış köylerin kayıtlarını bulmayı kolaylaştırıyor. Aile geçmişini merak eden biri, bu bilgilerle hangi köy adıyla, hangi deftere ve hangi sayfaya bakacağını önceden belirleyebiliyor.
Toplamda 1.471 hane
Hane ve erkek sayısı belirtilen 59 kaydın toplamı 1.471 hane ve 5.195 erkek olarak hesaplandı. Vahşili/Çobankaya kaydında bu iki bilgi yer almadığından satır toplama katılmadı. Erkek sayıları, fihristin ilgili sütunundaki rakamları yansıtıyor.
Araştırmanın ilk basamağı
Fihrist, köy tarihi yazmak ya da aile kayıtlarını okutmak isteyenler için belgeye giden ilk adımı kolaylaştırıyor. İlgili defter sayfası okunduğunda araştırma, köy ve mahalle düzeyinden hanelere ve tek tek kişilere kadar indirilebiliyor.



